Normal bir sigortalı (örneğin bir ofis çalışanı) 1 tam yıl çalıştığında hanesine 360 prim günü yazılır. Ancak yasanın belirlediği zorlu mesleklerde çalışanlar 1 tam yıl çalıştığında, mesleğin risk derecesine göre hanelerine 360 gün değil; 420, 450 veya 540 gün yazılır.
Devlet bu kişilere, “Senin yaptığın iş çok ağır, sağlığından ve ömründen daha fazla veriyorsun, bu yüzden seni normal çalışanlardan daha erken emekli edeceğim ve çalıştığın süreyi daha fazla sayacağım” demektedir.
Polis, asker ve gazeteci gibi her 360 günlük çalışmaya karşılık 90 gün fiili hizmet süresi zammı alan meslekleri ele alalım:
Bu mesleklerde çalışan kişi 1 yıl (12 ay) çalıştığında SGK sistemine 15 ay çalışmış gibi kaydedilir.
Kişi fiilen 20 yıl görev yaptığında, her yıl kazandığı ekstra 90 günler (toplamda 1800 gün = 5 yıl) ana çalışma süresine eklenir. Kişinin hizmet süresi SGK’da 25 yıl olarak tescillenir. 4C’li (memur) ise emekli olurken 20 yıllık değil, tıpkı 25 yıl fiilen çalışmış bir memur gibi 25 yıllık üzerinden dolgun emekli ikramiyesi ve maaşı bağlanır.
SGK mevzuatına göre 45’ten fazla işkolu bu haktan yararlanmaktadır. En çok bilinen meslekler ve yıllık kazandırdıkları ekstra günler şu şekildedir:
| Meslek Grubu | 1 Yılda Kazanılan Ekstra Gün | 1 Çalışma Yılının SGK Karşılığı | Emeklilik Yaşından Düşülen Maksimum Süre |
| Yeraltı Maden İşçileri | 180 Gün | 1.5 Yıl (540 Gün) | Yaş İndiriminde Sınır Yoktur |
| TSK Personeli (Asker) | 90 Gün | 1.25 Yıl (450 Gün) | 3 ile 5 Yıl Arası |
| Emniyet / MİT Mensupları | 90 Gün | 1.25 Yıl (450 Gün) | 3 ile 5 Yıl Arası |
| Basın Mensupları (Gazeteci) | 90 Gün | 1.25 Yıl (450 Gün) | 3 ile 5 Yıl Arası |
| Sağlık Çalışanları (Doktor, Hemşire vb.) | 60 Gün | 1.16 Yıl (420 Gün) | Maksimum 3 Yıl |
| Demir-Çelik ve Kurşun Fabrikası İşçileri | 90 Gün | 1.25 Yıl (450 Gün) | 3 ile 5 Yıl Arası |
Sağlık çalışanlarının yıpranma payı tüm personeli kapsar mı?
2018 yılında çıkan yasayla insan sağlığına ilişkin işlerde (doktor, hemşire, ebe, diş hekimi, hasta bakıcı) fiilen çalışanlar yılda 60 gün FHZ hakkı kazandı. Ancak hastanede çalışan idari personel veya memurlar bu kapsama dahil değildir; fiilen hastayla temas şartı aranır.
Kazanılan ekstra günlerin tamamı emeklilik yaşından düşülür mü?
Hayır. SGK’nın “yaş indirimi” kuralı vardır. Genellikle kazanılan fiili hizmet zammı süresinin yarısı (örneğin toplamda 4 yıl ekstra kazandıysanız bunun 2 yılı) emeklilik yaşınızdan düşülür. (Yeraltı maden işçileri için bu kural farklıdır ve sınır yoktur).
Bu haktan yararlanmak için o meslekte en az kaç yıl çalışmak gerekir?
FHSZ’nin emeklilik yaşından düşülebilmesi için (yer altı işleri hariç) o riskli iş kolunda en az 3600 gün (10 yıl) fiilen çalışmış olma şartı aranmaktadır.
Bu sistemin “ikramiye” tarafı özellikle 4C (Emekli Sandığı) mensuplarını çok yakından ilgilendiriyor. Özel sektörde (4A) çalışan bir madenci veya gazeteci emekli olduğunda alacağı kıdem tazminatı, işverenle geçirdiği fiili süre üzerinden hesaplanır. Ancak kamu personeli olan bir polis, asker veya TRT çalışanı emekli olduğunda, devlet fiili hizmet zammını doğrudan hizmet yılına ekler. Yani kişi 25 yıl fiili mesai yapıp 5 yıl da yıpranma alırsa, devletten alacağı toplu emekli ikramiyesi 30 yıllık hizmet üzerinden hesaplanarak banka hesabına yatırılır. Bu da günümüz rakamlarıyla yüz binlerce liralık bir fark yaratır.
